Научноистражувачки проекти, чија реализација се остварува во периодот 01.01.2009 –

1. Наслов на проектот: Светите Константин-Кирил и Методиј Солунски, монографско истражување
Главен истражувач: д-р Илија Велев, научен советник
Соработници: д-р Маја Јакимовска-Тошиќ, научен советник и д-р Валентина Миронска-Христовска, научен советник

Цел на проектот е да се извршат идентификација и темелни истражувања на изворите за светите Константин-Кирил и Методиј Солунски, како и да се проучат нивните засведочени оригинални книжевни дела, а притоа да се проследи воспоставувањето и ширењето на нивниот светителски култ, заснован главно врз словенската просветителска и книжевна дејност. Истражувачките резултати треба да создадат фонд од изворна граѓа за пишување на монографски трудови за светите Константин-Кирил и Методиј Солунски. На тој начин ќе се постават темелите на македонскиот средновековен книжевно-историски развој и ќе се разјасни изворноста на нејзиниот континуитет и творечки растеж преку дејноста на нивните најистакнати ученици и следбеници светите Климент и Наум Охридски, основоположници на Охридската книжевна школа и протагонисти за ширење на словенска цивилизациска свест во Македонија.

2. Наслов на проектот: Аспекти на традиционалното во македонскиот фолклор
Главен истражувач: д-р Марко Китевски, научен советник
Соработници: д-р Ленка Татаровска, научен советник и д-р Ана Мартиноска, научен соработник

Главната цел на проектот е истражување на оние аспекти на традиционалното во македонскиот фолклор кои се сметаат за непроучени подрачја во македонската фолклористика. Имено, Серафим Бојанов е значаен собирач на македонски народни умотворби од втората половина на 19-тиот век, но неговата активност е сеуште непозната за научната јавност. Исто така, феноменот на ритуалната врева е неистражен како тема во постарата и во современата фолклористика, па целта ќе биде расветлување на ова прашање. Во однос на аспектите на традицијата и фолклорот трансформирани во современото творештво, целта на истражувањето е нивно расветлување во светлината на современите интертекстуални проучувања на литературата.

3. Наслов на проектот: Македонски книжевен лексикон
Главен истражувач: д-р Веле Смилевски, научен советник
Соработници: д-р Лорета Георгиевска-Јаковлева, научен советник и
д-р Мишел Павловски, научен советник

Во рамките на проектот обработени се значајни личности, дела, појави, фази и настани од развојот на македонската книжевност од нејзините почетоци до денес. Предмет на научна работа беа одредници од средновековната македонска литература, македонската народна литература, македонската литература од 19 век, македонската литература од првата половина на 20 век, современата македонска литература, како и прашања од доменот на теоријата на литературата и компаративната книжевност. Во реализирањето на проектот работеше екипа од истакнати научни истражувачи, осведочени познавачи и специјалисти по предметната проблематика. Притоа е применет соодветен научно-истражувачки метод со кој се фиксирани низа релевантни факти од македонската книжевна историја и истите се обработени и систематизирани според строгите норми на лексикографскиот пристап. Очекуваните резултати се постигнати на завидно ниво, што може да биде добра основа за наредната фаза од ангажманот на редакцијата, со која проектот треба да ја добие својата конечна форма.

4. Наслов на проектот: Интеркултурна историја на македонската книжевност – аспекти и толкувања
Главен истражувач: д-р Јасмина Мојсиева-Гушева, научен советник
Соработници: м-р Гоце Смилевски, асистент-истражувач, д-р Билјана Јосифовска-Ристовска (ИНИ)
Млади истражувачи: м-р Славчо Ковилоски и м-р Дарин Ангеловски

Со работата врз овој проект, ќе се создадат услови за составување на македонски интеркултурен лексикон, а потоа и македонска интеркултурна историја. Целта на проектот е да се евидентираат појавите, друштвата, авторите, списанијата со интеркултурна содржина кои егзистираат во дијаспората на Македонија. Посебено се потенцирани и истражувани македонските дводомни автори, од времето на антиката до денес, со цел за нивна презентација и афирмација пред македонската научна и културна јавност.

5. Наслов на проектот: Книжевна компаратистика – состојби и перспективи
Главен истражувач: д-р Соња Стојменска-Елзесер, научен советник
Соработници: д-р Александар Прокопиев, научен советник и д-р Наташа Аврамовска, научен советник

Проектот ги сумира основните области, проблеми и методолошки концепти на компаративната книжевна наука денес. Таа не е монолитна и во својот историски развој се разгранувала во различни сфери, кои се негуваат во различни компаратистички центри. Продлабочените истражувања на тие сфери, со нивните поважни достигнувања се основа за збогатување на македонската компаративна книжевност, која парцијално и повремено ги користи, но сe уште добро не ги познава придобивките на нијансираните компаратистички методологии во светот.
Проектот има автореференцијален карактер, затоа што во него преку систематизирано компаративно истражување се остварува покомплетна слика за компаратистиката како дисциплина и нејзините варијации во светот, се спознаваат основите за нејзината опстојба и перспективите за нејзината иднина.

 

Научноистражувачки проекти, чија реализација се остварува во периодот 01.10.2010 –

1. Наслов на проектот: Аспекти на религиозното во македонскиот фолклор
Главен истражувач: д-р Ленка Татаровска, научен советник
Соработници: д-р Марко Китевски, научен советник и д-р Ана Мартиноска, научен соработник

Овој проект е замислен како реализација на една идеја која има за цел да го опфати и истражи комплексот на логично организираните верувања, обичаи, апстрактните поими, чувствувања, религиозни симболи, културни дејствувања и морално-етички принципи кои на еден или друг начин упатуваат на човечката замисла за постоењето на “натприродното суштество”. Ова “трансцедентно битие” поставено е како суштинско прашање во самата религија, а оттаму одразено и во другите културно-духовни активности на човекот, како што се на пример: митот, јазикот, уметноста, фолклорот, науката и друго.
Конкретно, во случајов за нас се интересни фолклорните сфаќања за божественото, народните претстави и перцепции за целината и единството на светот. И денес во науката со помош на поимите како што се: битието, материјата, супстанцата… се настојува да се дојде до сознанијата за мигот на прапочетокот на светот и космосот. Тие идеи постојано го опседнувале човекот, особено прашањето дали тој е сам во светот, од каде дошол и каде оди, дали тој е бесмртен и бесконечен како универзумот, колку неговиот ум е моќен и слично. Сево ова како една сеопфатност на духот е мошне застапено во макeдонскиот фолклор.
Многубоштвото или т.н. народни религии кои немаат основач туку се производ на колективната свест, во македонските народни умотворби се присутни преку разни остатоци, реликти или “пагански преживувања”. Замислениот објект, т. е. “вишата сила” низ народните сфаќања се поима и испреплетува во зависност од тоа дали се во прашање духови на природата, повеќе богови или само еден бог, светци, разни чуда, паралелизам на религијата и магијата, потоа разни мотиви од Стариот и Новиот завет наречени Големи кодекси и сл. Оттаму и мешањето на постарите со поновите религиозни слоеви, чија реконструкција во проектот се настојува да се изведе.

2. Наслов на проектот: Жанровските и естетските литературни вредности на македонскиот 19 век
Главен истражувач: д-р Валентина Миронска-Христовска, научен советник
Соработник: д-р Васил Тоциновски, научен советник во пензија
Млад истражувач: м-р Славчо Ковилоски

Основната задача на проектот е да го проучи и осветли континуитетот на долговековната македонска литературна продукција и да се посочи врската на македонските литературни творби од 19 век со современата македонска литература. Во тој контекст се насочени и истражувањата за појавата на драмските творби во 19 век преку училишниот театар, т.н. “разговорите”, Џинот, Молеров, Н. Македонски, преку кои прозвучил македонскиот збор пред македонскиот народ. Македонската литература во 19 век ги следела тековите и резултатите и од јужнословенската, па и од европската книжевност. Доказ за тоа е поемата која има особено значење бидејќи како жанр била извонредно податлива форма да се искажат националната традиција и континуитетот од една и новата книжевна фаза – романтизмот од друга страна. Доста присутен и значаен литературен жанр во 19 век бил патописот, кој го овозможил и себеспознавањето т.е. сознанијата за Македонија и сознанието за “другиот”. Проследени се националните и културните вредности на драмите, поемите и патописите од 19 век.

3. Наслов на проектот: Типологија на македонската книжевност – македонскиот историски роман 
Главен истражувач: д-р Лорета Георгиевска-Јаковлева, научен советник
Соработник: д-р Венко Андоновски, редовен професор
Млади истражувачи: м-р Нина Стефановска и м-р Владо Ефтимов

Во проектот како најопшти цели се зацртани: разгледување на односот историја – книжевност, разгледување на односот факција – фикција и разгледување на категориите вистинитост и веројатност во рамките на македонскиот историски роман. Во досегашната работа на проектот идентификувани се речиси сите романи кои воспоставуваат некаков однос кон историјата и историското. Со оглед на собраниот материјал дефинирани се следниве типови романи: миметичко-репрезентативен, мемориско-фикционален, псевдоисториски роман со повеќе поткатегории. Се покажа дека и делата со постар датум и новите романи бараат современи приоди преку студиите за меморијата, идејата за историјата како дикурзивна формација и идејата за културата како место на кое се создава значењето. Ваквите приоди ќе дадат одговор на прашањата: зошто за македонскиот роман историјата и историското е доминантна тематска одредница, каква е идејата за историјата во дијахрониски след, кои се стилските изразни средства за искажување на одредени идеолошки ставови, кои се стереотипните слики за односот помеѓу историјата и романот, која е сликата за историјата во македонскиот роман, кое е значењето на историскиот роман од аспект на естетизација на топосот Македонија и кој се импликациите на македонскиот идентитет.

4. Наслов на проектот: Естетиката на грдото, убавото и возвишеното во современиот роман (споредбено толкување на балканскиот роман)
Главен истражувач: д-р Африм Реџепи, научен советник
Соработник: д-р Александар Прокопиев, научен советник
Млади истражувачи: м-р Зејнеп Усеин, докторантка на ИМЛ, Илија Прокопиев и Јетон Рашити, постдипломци на ИМЛ

Целта на научноистражувачкиот потфат е истражувањето на естетските категории во романот. Проектот ја демонстрира размислата дека книжевноста без естетиката, без нејзиното преплетување со другите уметности (сликарството, музиката, скулптурата, филмот и др.) недоволно ја оправдува сопствената егзистенција. Затоа, овој проект за истражувачка парадигма ја има естетската критика, бидејќи единствено така може да се долови ефектот на романескниот текст (естетскиот објект). Докажано е и во парадигматичната теорија (Жерар Женет, Умберто Еко, Харолд Блум), дека преку ефектот (aesthesis) се одредува сушноста на книжевниот текст.

5. Наслов на проектот: Типологија на македонската книжевност – македонскиот митопоетски роман
Главен истражувач: д-р Наташа Аврамовска, научен советник
Соработници: д-р Соња Стојменска-Елзесер, научен советник и
д-р Јасмина Мојсиева-Гушева, научен советник
Млади истражувач: м-р Марта Маркоска, докторантка на ИМЛ и Маја Ивановска, постдипломка на ИМЛ

Проектот “Македонскиот митопоетски роман” (ММР) е замислен како дел од поголем, макро проект на Институтот за македонска литература – Скопје. Проектот предвидува истражување и препрочитување на корпусот на македонскиот современ роман во овој контекст, условно односно појдовно, на две рамништа: 1. тематски: од аспект на препознавањето на митемите, митологемите, митските, митопоетските елементи, како и травестијата и пародијата на митот и митското во романескните структури и 2. од аспект на структурата на раскажувањето: структурата на времето и просторот на раскажаниот свет, вметнувањето на облиците на “митолошкото раскажување” (Ц. Тодоров) и едноставните облици (Јолес) во романескната структура, категоријата на раскажувачот.
Целта на истражувањето е исцртување на координатите на митското и митотворното во македонскиот роман како координати на колективна меморија (за постојаноста во мената на историските делби и преобразби), на колективно проицираниот сон/топос/утопија или напротив, на негово пародиско подривање.